Zaburzenia osobowości: jak je rozpoznać i dlaczego psychoterapia psychodynamiczna może pomóc?

Każdy z nas ma swój unikalny sposób myślenia, odczuwania i reagowania na świat. To właśnie tworzy naszą osobowość. Gdy jednak pewne cechy stają się sztywne, skrajne i utrudniają codzienne funkcjonowanie, możemy mówić o zaburzeniach osobowości.

To nie są „fanaberie” ani „trudny charakter” – to realne zaburzenia psychiczne, które wpływają na relacje, emocje, poczucie tożsamości i jakość życia. Dobra wiadomość? Można je leczyć. I to skutecznie.

Czym właściwie są zaburzenia osobowości?

Zaburzenia osobowości to trwałe wzorce wewnętrznych przeżyć i zachowań, które odbiegają od oczekiwań kulturowych i norm społecznych. Utrzymują się przez długi czas, pojawiają się już w młodości i mają wpływ na wszystkie obszary życia – od relacji rodzinnych, przez pracę, aż po sposób, w jaki dana osoba postrzega samą siebie i innych.

Osoby z zaburzeniami osobowości często doświadczają silnych emocji, mają trudności z ich regulacją, czują się niezrozumiane, bywają impulsywne lub wycofane. Często powtarzają się te same problemy w związkach, pracy czy przyjaźniach – mimo dobrych intencji.

Jakie są typy zaburzeń osobowości?

W klasyfikacji DSM-5 wyróżnia się trzy grupy zaburzeń osobowości:

Klaster A – „ekscentryczne”:

• Osobowość paranoiczna – podejrzliwość, trudności z zaufaniem, interpretowanie neutralnych sytuacji jako wrogich.
• Osobowość schizoidalna – dystans emocjonalny, brak potrzeby bliskości, ograniczony wyraz uczuć.
• Osobowość schizotypowa – dziwaczne przekonania, nietypowe zachowania, trudności w kontaktach społecznych.

Klaster B – „dramatyczno-emocjonalne”:

• Osobowość borderline – intensywne emocje, niestabilność relacji i tożsamości, lęk przed odrzuceniem.
• Osobowość narcystyczna – potrzeba podziwu, poczucie wyjątkowości, trudności z empatią.
• Osobowość histrioniczna – potrzeba bycia w centrum uwagi, emocjonalna nadmierna ekspresja.
• Osobowość antyspołeczna – brak poszanowania norm społecznych, impulsywność, manipulacja.

Klaster C – „lękowe”:

• Osobowość unikająca – silny lęk przed oceną i odrzuceniem, wycofanie z relacji.
• Osobowość zależna – trudność w podejmowaniu decyzji bez wsparcia innych, silna potrzeba opieki.
• Osobowość obsesyjno-kompulsywna – potrzeba kontroli, perfekcjonizm, sztywność poznawcza.

Te nazwy mogą brzmieć etykietująco, ale każdy przypadek jest inny – nie chodzi o „szufladkowanie”, tylko o zrozumienie, z jakimi mechanizmami mamy do czynienia.

Jak wygląda diagnoza?

Zaburzenia osobowości nie są łatwe do zdiagnozowania – właśnie dlatego, że ich objawy są często złożone i mogą przypominać inne problemy psychiczne, takie jak depresja, zaburzenia lękowe czy uzależnienia.

Diagnoza zaczyna się od szczegółowego wywiadu klinicznego, który obejmuje historię życia, relacje rodzinne, reakcje na stres i codzienne funkcjonowanie. Czasem wykorzystywane są również testy psychometryczne (np. MMPI-2, SCID-5-PD), które pomagają ocenić styl osobowości i nasilenie objawów.

Co istotne – zaburzenia osobowości mogą współwystępować z innymi trudnościami, takimi jak zaburzenia nastroju, zaburzenia lękowe czy uzależnienia. Dlatego tak ważna jest całościowa, wnikliwa ocena i indywidualne podejście.

Czy zaburzenia osobowości można leczyć?

Tak. I coraz więcej badań pokazuje, że psychoterapia – szczególnie psychoterapia psychodynamiczna – jest skuteczną formą leczenia.

Psychoterapia psychodynamiczna opiera się na założeniu, że nasze obecne trudności mają źródła w przeszłości – w relacjach z opiekunami, w sposobie regulowania emocji, w mechanizmach obronnych, które kiedyś pomagały przetrwać, ale dziś przeszkadzają w codziennym życiu.

W terapii psychodynamicznej:

• odkrywa się nieświadome wzorce i schematy
• analizuje relacje terapeutyczne jako odzwierciedlenie relacji z innymi
• uczy się rozpoznawania emocji i pracy z nimi
• rozwija się zdolność do refleksji nad sobą i swoimi potrzebami

Terapia ta nie polega na dawaniu rad, ale na towarzyszeniu w głębokim procesie zmiany. Jest szczególnie pomocna w zaburzeniach z tzw. spektrum osobowości borderline, zaburzeniach narcystycznych i unikających, gdzie kluczowe są kwestie tożsamości, bliskości i emocjonalnej niestabilności.

Proces terapii bywa długoterminowy – ale też pozwala na głęboką, trwałą zmianę. Nie chodzi tylko o „lepsze samopoczucie”, ale o prawdziwą transformację sposobu myślenia, przeżywania i bycia z innymi.

Co jeśli występuje też uzależnienie?

Często zdarza się, że osoby z zaburzeniami osobowości sięgają po substancje psychoaktywne, by poradzić sobie z napięciem, samotnością, pustką czy nieznośnym lękiem. W takich przypadkach niezbędne jest podejście zintegrowane – łączenie psychoterapii psychodynamicznej z innymi formami wsparcia, np. terapią uzależnień, terapią poznawczo-behawioralną, programami 12 kroków czy wsparciem farmakologicznym.

Dobrze zaplanowany proces terapeutyczny bierze pod uwagę wszystkie aspekty życia pacjenta – nie tylko objawy, ale też motywację, zasoby i tempo, w jakim jest w stanie pracować.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli zauważasz u siebie lub kogoś bliskiego trudności emocjonalne, problemy w relacjach, impulsywność, wybuchy złości, chroniczne poczucie pustki lub inne objawy, które wpływają na jakość życia – warto rozważyć konsultację psychologiczną.

We Wrocławiu pomoc można uzyskać m.in. w gabinecie mgr Magdaleny Wolikowskiej-Osowieckiej, który specjalizuje się w leczeniu zaburzeń osobowości oraz terapii psychodynamicznej. Gabinet mieści się przy ul. Mińskiej 38, gab. 214. Wystarczy jeden telefon – 600 308 875 – by zrobić pierwszy krok w stronę zmiany. 

https://leczenieuzaleznienwroclaw.pl

Zrozumienie siebie to nie luksus – to podstawowy warunek lepszego życia.