Propozycja na niedzielny spacer: grodzisko Raciąż

Półwysep na którym stoi zrekonstruowany średniowieczny gród jeszcze do niedawna był niedostępny. Okoliczny las zniszczyły sierpniowe nawałnice z 2017 roku. Teraz jednak warto tam pójść na niedzielny spacer w ten zakątek Borów Tucholskich.

W odległości około 3,5 km na północny zachód od współczesnej wsi Raciąż, na półwyspie w południowej części jeziora Śpierewnik, można odkryć pozostałości drewniano-ziemnego grodu obronnego z połowy XIII wieku. Obszar ten był niegdyś siedzibą kasztelanii. W 2012 roku przeprowadzono prace rekonstrukcyjne, które przywróciły dawny blask temu miejscu.

W ramach tych prac stworzono drewniane pomosty umożliwiające dostęp na teren półwyspu (który w XIII wieku był wyspą), wybudowano punkt widokowy, odtworzono bramę wjazdową, a także zrekonstruowano fragmenty palisady oraz obrysy dawnych domów. Ścieżki mają łączną długość 1830 metrów. Dzięki tym staraniom to historyczne miejsce może być teraz z łatwością eksplorowane i doceniane przez odwiedzających.

Grodzisko leży na terenie gminy Tuchola. Jednak wody jeziora Śpierewnik to już gmina Chojnice.

Najłatwiej dojechać tutaj drogą z Silna na Gockowice. Trasa jest oznaczona, nie ma więc problemu z trafieniem. Ostatnie dwa kilometry to droga gruntowa, z czego połowa prowadzi po porządnej szutrówce. Niemniej nie ma problemu z dojazdem samochodem, a przed wejściem na półwysep znajduje się parking. Oczywiście najbardziej polecamy pokonanie tej trasy rowerem.

Pierwsza wzmianka o grodzie w Raciążu pochodzi z roku 1178, kiedy to książę Sambor dokonał zapisu dotyczącego dziesięcin na rzecz klasztoru cystersów w Oliwie. W tamtych czasach gród ten był niewielkim osiedlem, otoczonym jedynie płytką fosą oraz pojedynczym wałem. Już wówczas przeszedł przez ciężkie chwile, ponieważ ucierpiał w trakcie wojny Bolesława Krzywoustego o Pomorze Gdańskie (1109-1116), podczas której został podpalony.

W 1256 roku gród został całkowicie zniszczony po zdobyciu przez Przemysła I podczas walk z Świętopełkiem. To wydarzenie jest uważane za punkt kulminacyjny pierwszego etapu rozwoju Raciąża oraz początek nowego okresu. Gród został odbudowany pod kierownictwem młodszego syna Świętopełka, Warcisława, co zapoczątkowało okres prosperity dla Raciąża.

Wzmocniono go poprzez wzniesienie wysokiego wału, który połączono z mniejszym drewnianym wałem przy pomocy pomostu. Zaczęły się również pojawiać typowe dla obronnych grodów budowle, z podpiwniczonymi domami rozmieszczonymi wzdłuż wałów, ze ścianą przylegającą do nich. Centralny plac, czyli majdan, pozostawiono pusty. Po drugiej stronie zewnętrznego wału, w XII wieku, powstał przygrodowy cmentarz, na którym odkryto dowody 37 pochówków. Istnieje prawdopodobieństwo, że na tym terenie znajdowała się drewniana świątynia, co sugeruje wolna przestrzeń między grobami. Niemniej jednak nie odnaleziono konkretnych śladów tej budowli.

Raciąż, jako gród kasztelański, odgrywał kluczową rolę jako ośrodek gospodarczy. Odkryte artefakty świadczą o zaawansowanym rzemiośle, takim jak kowalstwo, stolarstwo, a także wiedzy z zakresu przechowalnictwa żywności. Warto zaznaczyć, że natrafiono na nietypowy obiekt - głębokość jego sięgała około 6 metrów, a jego dno było tuż nad poziomem jeziora. Wewnątrz tego obiektu znaleziono szkielety dwóch sztuk bydła oraz gliniane naczynie, które mogło być używane do przechowywania substancji, hamujących proces rozkładu.

Ze względu na swoje położenie na szlaku prowadzącym z Wielkopolski do Gdańska, gród stanowił także istotny punkt postoju i centrum handlowego wymiany. Zarówno wyniki badań archeologicznych, jak i historyczne zapisy jednomyślnie podkreślają, że w okresie swojego rozkwitu, Raciąż był znaczącym ośrodkiem feudalnej władzy, zarówno tej świeckiej, jak i duchownej.