Zeszyty Chojnickie: o szpiegach spod Chojnic i ucieczkach do Berlina Zachodniego

W poniedziałek 8 grudnia miała w chojnickim ratuszu promocja 39 numeru Zeszytów Chojnickich. Jednym z ciekawszych artykułów z tego numeru jest historia działającej na naszym terenie siatki szpiegowskiej. Rzecz działa się w czasach stalinizmu.

Kolejny numer czasopisma „Zeszytów Chojnickich” przedstawia interesujący artykuł autorstwa Tomasza Fiałkowskiego dotyczący działalności siatki wywiadowczej Józefa Kiżewskiego na terenie powiatu chojnickiego w latach 50. XX wieku. Artykuł opiera się na dokumentach historycznych i rekonstrukcji działań tego szpiega, który w latach 50. prowadził działalność wywiadowczą na rzecz obcych mocarstw, m.in. francusko-amerykańskiego wywiadu. Jego siatka miała na celu gromadzenie informacji z zakresu wojskowości i ekonomii oraz przygotowanie punktów zrzutowych na terenie powiatu chojnickiego i człuchowskiego. Aktywność ta zakończyła się rozbiciem siatki i wykryciem jej członków przez Służbę Bezpieczeństwa.

Józef Kiżewski, będąc agentem siatki wywiadowczej na terenie powiatu chojnickiego, był zaangażowany w szereg działań mających na celu przekazywanie informacji o sytuacji politycznej, wojskowej i gospodarczej w Polsce. Jego ucieczki do Berlina Zachodniego były elementem działalności wywiadowczej oraz próbą nawiązania współpracy z obcymi służbami.

Podczas pierwszej ucieczki, która miała miejsce w maju 1952 roku, Kiżewski przekroczył granicę polsko-niemiecką i oddał się pod opiekę ambasady francuskiej. Tam przekazywał informacje dotyczące polskiej sytuacji militarno-politycznej, gospodarczej i wojskowej, a także dokładne opisy przekroczenia granicy. Po przesłuchaniach przez służby wywiadowcze amerykańskie i francuskie został umieszczony w obozie dla uchodźców w amerykańskiej strefie Berlina.

Następnie, w 1953 roku, Kiżewski powrócił do Polski, ale ponownie próbował ucieczki do Berlina Zachodniego, tym razem ze wsparciem służb wywiadowczych francuskich. Podczas tej ucieczki został ranny w palec przez patrol NRD, porzucił sprzęt szpiegowski i skierował się do Niemiec Zachodnich.

Jego kontakty w Berlinie Zachodnim obejmowały spotkania z pracownikami wywiadu USA i Francji oraz udział w audycjach rozgłośni radia "Wolna Europa" i radia BBC. Kiżewski próbował również zachęcić swoją żonę do ucieczki z Polski. Po powrocie do Polski, w połowie września 1953 roku, kontynuował działalność wywiadowczą, rekrutując kolejne osoby do współpracy w siatce szpiegowskiej.

Józef Kiżewski, został skazany na karę śmierci, później zamienioną na dożywocie, a w kolejnych procesach rewizyjnych na 12 lat więzienia. Wraz z nim zostały osądzone i skazane na różne kary więzienia osoby związane z jego działalnością, zarówno te bezpośrednio zaangażowane, jak i osoby udzielające schronienia czy tylko pomocy. Artykuł, opierając się na materiałach archiwalnych, szczegółowo opisuje działania i zdarzenia związane z siatką szpiegowską Józefa Kiżewskiego, zakończone zatrzymaniem i ukaraniem jej uczestników.

Oprócz samego opisu działań siatki, artykuł przynosi informacje o reakcjach władz oraz postawie społeczności wobec tych wydarzeń. Zawiera także informacje na temat innych osób związanych z działalnością szpiegowską oraz ich kar. Aktywność Józefa Kiżewskiego i jego grupy w okresie stalinizacji kraju i gwałtownego wzrostu liczby tajnych współpracowników w Służbie Bezpieczeństwa nie mogła być kontynuowana długo. Skutkowało to szybkim rozbiciem siatki i wyłapaniem jej członków.