Archeologia Aktion 1005 – kolejny projekt Chojniczan dotyczący niemieckich masowych zbrodni z okresu II wojny światowej

Dr Dawid Kobiałka jest Chojniczaninem, archeologiem zajmującym się zawodowo odkrywaniem materialnych śladów masowych zbrodni z okresu II wojny światowej. Wraz z zespołem badawczym, w skład którego wchodzą inni mieszkańcy naszego miasta i regionu (m.in. Daniel Frymark, Józef Kobiałka, Joanna Rennwanz, Szymon Ważyński) uzyskał dofinansowanie na kolejny projekt naukowy. Narodowe Centrum Nauki, najważniejsza agenda w kraju finansująca badania naukowe, przyznała prawie 2 mln złotych na „Archeologię Aktion 1005”. Projekt był trzecim na liście na 94 zgłoszenia.

Aktion 1005 – tajna operacja zacierania śladów zbrodni

Aktion 1005 to kryptonim ściśle tajnej niemieckiej operacji, której celem było zatarcie śladów masowych zbrodni dokonanych podczas II wojny światowej. Polegała ona m.in. na lokalizowaniu grobów masowych, wydobywaniu zwłok ofiar i ich spaleniu. Następnie szczątki były często dodatkowo mechanicznie niszczone, a potem wrzucane do rzek albo rozrzucane na polach uprawnych. W ten sposób zniszczono setki masowych grobów związanych z ludobójstwem, które miało miejsce w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1939–1945.

Pomorze Gdańskie i zbrodnia pomorska 1939

Podobne działania przeprowadzono także w około 30 miejscach kaźni na Pomorzu Gdańskim. Były to groby ofiar zamordowanych jesienią 1939 roku w ramach Intelligenzaktion. Jej celem była fizyczna eksterminacja szeroko rozumianych polskich elit społecznych i politycznych, a także osób chorych psychicznie zabijanych w ramach akcji T4. Wydarzenia te określane są dziś mianem zbrodni pomorskiej 1939.

Projekt „Archeologia Aktion 1005”

„Archeologia Aktion 1005” to pierwsza interdyscyplinarna i międzynarodowa próba nowego spojrzenia na materialne ślady operacji zacierania śladów zbrodni. Projekt koncentruje się na badaniu miejsc, w których Niemcy wydobywali zwłoki z grobów masowych i spalali je na stosach, aby ukryć dowody zbrodni.

Poszukiwanie śladów zacierania zbrodni

Celem projektu jest odnalezienie na Pomorzu Gdańskim miejsc, gdzie od drugiej połowy 1944 roku prowadzono akcję ekshumacyjną. Badacze chcą zlokalizować obszary, z których wydobywano ciała ofiar, miejsca ich spalania oraz punkty, gdzie ukrywano pozostałości po zniszczonych zwłokach.

Nowoczesne metody badań

Odnalezione lokalizacje będą dokumentowane przy użyciu nowoczesnych technologii, takich jak fotogrametria czy skanowanie 3D. Ujawnione dowody tuszowania zbrodni – m.in. spalone szczątki ludzkie, węgle drzewne, gleba czy artefakty – zostaną poddane specjalistycznym analizom z zakresu antropologii i medycyny sądowej, geochemii oraz archeobotaniki.

Pierwsze badania nad jeziorem Borówno

Pierwszym miejscem badań w ramach projektu będzie teren kaźni nad jeziorem Borówno niedaleko Bydgoszczy. Lokalizację tę odnaleziono w 2025 roku podczas wstępnego rozpoznania terenowego.

Badania w ramach śledztwa IPN

Działania zespołu kierowanego przez dr. Kobiałkę są częścią oficjalnego śledztwa prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Oddział w Gdańsku. Celem jest udokumentowanie śladów zacierania zbrodni oraz poszerzenie wiedzy o wydarzeniach z okresu II wojny światowej na Pomorzu.