Odkrycie zbrodni Selbstschutzu i SS jesienią 1939 roku - szczątki 70 osób odnalezione - sku tericsa archeologia w Chojnicach

28 kwietnia 2024 roku rozpoczęto kolejne prace poszukiwawcze w Dolinie Śmierci, prowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku. Skutkowało to odkryciem szczątków co najmniej 70 osób.

Te działania mają na celu odkrycie i udokumentowanie zbrodni dokonanych przez niemieckie formacje Selbstschutzu i SS jesienią 1939 roku.

Prace objęły obszar kilkuset metrów kwadratowych, na którym wykonano 28 wykopów ziemnych o długości od kilku do kilkudziesięciu metrów, głębokości do dwóch metrów i szerokości kilku metrów. W ciągu niemal miesiąca pracy prokuratora i biegłych odnaleziono dwie masowe mogiły, w których odkryto szczątki co najmniej 70 osób. Zgodnie z ustaleniami dokonanymi w trakcie śledztwa, najprawdopodobniej są to szczątki pensjonariuszy Krajowego Zakładu Opieki Społecznej w Chojnicach, którzy pod koniec października 1939 roku zostali rozstrzelani przez niemieckich funkcjonariuszy.

Te odkrycia są kontynuacją badań rozpoczętych we wrześniu 2023 roku, kiedy to prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, z udziałem biegłych z zakresu archeologii z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, ujawnił w okolicach Chojnic nieznaną dotąd zbiorową mogiłę Polaków. Znalezione wtedy szczątki pochodziły od co najmniej kilkunastu osób, a wśród nich odkryto przedmioty osobiste ofiar, takie jak spinki do mankietów, szczoteczka do zębów, guziki, brzytwa oraz fragmenty odzieży.

Śledztwo wykazało, że jesienią 1939 roku na północnych obrzeżach Chojnic niemieckie oddziały przeprowadzały masowe egzekucje polskich obywateli, w tym lokalnych przedstawicieli inteligencji oraz pensjonariuszy Krajowego Zakładu Opieki Społecznej w Chojnicach. Umocnienia Wojska Polskiego, przygotowane latem 1939 roku, zostały wykorzystane przez Niemców do realizacji eksterminacyjnych planów. Rowy strzeleckie służyły jako miejsca masowych egzekucji, po których Niemcy zasypywali ciała ofiar i równali teren, zacierając ślady zbrodni.

Prace poszukiwawcze poprzedzono szeregiem kwerend archiwalnych, badaniem zdjęć lotniczych, analizą pochodnych lotniczego skanowania laserowego, prospekcją geofizyczną i badaniami powierzchniowymi. Te działania miały na celu dokładne ustalenie lokalizacji polowych umocnień i miejsc egzekucji.

Czynności te prowadzone są przez prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, przy współpracy interdyscyplinarnego zespołu biegłych z zakresu archeologii, antropologii fizycznej oraz balistyki z Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Rzeszowskiego. Prace te realizowane są w ramach projektu naukowego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki pt. „Archeologia Zbrodni Pomorskiej”.

Odkrycie masowych mogił w Dolinie Śmierci stanowi istotny krok w kierunku upamiętnienia ofiar niemieckich zbrodni wojennych oraz zapewnienia sprawiedliwości historycznej.