Obniżanie poziomu wód w powiecie chojnickim: Skutki suszy i zmian klimatu

W ostatnich latach powiat chojnicki, podobnie jak wiele regionów Polski, doświadcza dotkliwych skutków zmian klimatycznych, w tym przede wszystkim suszy hydrologicznej, która prowadzi do obniżania się poziomu wód w rzekach, stawach i jeziorach. Zjawisko to jest szczególnie widoczne na Pojezierzu Pomorskim i stanowi poważne zagrożenie dla lokalnego środowiska, rolnictwa i turystyki.

Mariusz Grzempa, kierownik oddziału Zaborskiego Parku Krajobrazowego, podkreśla, że mimo obecności licznych jezior i rzeki Brdy, od lat obserwuje się obniżanie poziomu wód gruntowych, co może mieć poważne konsekwencje dla regionu i całego dorzecza Wisły [1]. Zmiany klimatyczne, w tym przesunięcia w rozkładzie opadów i brak trwałej pokrywy śnieżnej, pogłębiają niedobory wodne, a jedyną szansą na zatrzymanie wody są torfowiska i mokradła. W odpowiedzi na tę sytuację, park we współpracy z nadleśnictwami Przymuszewo i Rytel, opracował plan małej retencji, który obejmuje budowę zastawek i zasypanie części rowów melioracyjnych, aby ograniczyć odpływ wody i przywrócić naturalne procesy hydrologiczne . Grzempa podsumowuje, że zatrzymywanie wody u źródła jest kluczowe, ponieważ jej brak w Borach Tucholskich wpłynie na całe dorzecze Wisły.

Skala problemu w regionie

Choć skala problemu dotyczy całego regionu, najbardziej zauważalne obniżenie poziomu wód odnotowano w kluczowych dla powiatu zbiornikach. Poziom wody w największych jeziorach powiatu – Charzykowskim i Karsińskim – obniżył się o kilkadziesiąt centymetrów w stosunku do historycznych średnich. Niski stan wody, obserwowany m.in. w porcie w Charzykowach, prowadzi do zmniejszenia przestrzeni życiowej dla organizmów wodnych i wpływa negatywnie na żeglugę oraz rekreację.

Problemy widoczne są także w mniejszych ciekach i zbiornikach. Miejscowe obserwacje wykazały niższy stan wody w zbiornikach wodnych na terenie Parku Tysiąclecia w Chojnicach. W przeszłości istniały nawet plany odtworzenia jeziora, które historycznie zajmowało większą część tego terenu, co pokazuje skalę zmian hydrologicznych na przestrzeni dziesięcioleci. Radni gminy Chojnice wyrażali zaniepokojenie stanem Strugi Jarcewskiej, co pośrednio wskazuje na problemy z przepływem wody i jej czystością w lokalnym systemie wodnym.

Przyczyny zjawiska

Głównymi przyczynami obniżania się poziomu wód są czynniki klimatyczne i działalność człowieka. Zasadniczym problemem jest niedobór opadów, przede wszystkim mała ilość opadów śniegu w okresie zimowym oraz brak pokrywy lodowej, co sprzyja szybszemu parowaniu wody i nie pozwala na odbudowę zasobów wód gruntowych i powierzchniowych w okresie roztopów.

Zmiany klimatyczne, manifestujące się długotrwałymi okresami bezdeszczowej pogody, wysokimi temperaturami i intensywnym parowaniem (ewapotranspiracją), potęgują zjawisko suszy glebowej i hydrologicznej. W całym regionie, zwłaszcza w okolicach jeziora Ostrowitego, gdzie występują osady eoliczne (wydmy), obniżenie poziomu wód gruntowych jest faktem, co ma związek z ogólnym deficytem wody. Dodatkowo, obniżony poziom wody w połączeniu z zanieczyszczeniem strefy dennej i eutrofizacją (przeżyźnieniem) ogranicza przestrzeń do rozwoju życia biologicznego.

Konsekwencje i działania

Skutki tych zjawisk są odczuwalne zarówno przez mieszkańców, jak i lokalną gospodarkę. Rolnicy z terenu gminy Chojnice zgłaszają szkody spowodowane suszą rolniczą. Samorządy, widząc skalę problemu, wprowadzają okresowe zakazy korzystania z wody (np. do podlewania ogródków) i planują działania adaptacyjne, takie jak ochrona terenów naturalnej retencji wodnej i zagospodarowanie wód opadowych.

Monitorowaniem poziomu wód zajmuje się m.in. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW PIB) oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Dane te są kluczowe dla podejmowania decyzji o koniecznych działaniach naprawczych i adaptacji do nowych warunków hydrologicznych, które stają się nową rzeczywistością dla powiatu chojnickiego.

W odpowiedzi na akcję klimatyczną wykonaliśmy mapę miejsc, które odwiedziliśmy na prośbę naszych Czytelników, aby przyjrzeć się z bliska zgłaszanym problemom. Część z nich omawiamy szerzej: