Zamiast betonu i styropianu wybierają glinę. Czy nadchodzi koniec ery cementu?

W Harcerskim Ośrodku Edukacji Ekologicznej w Funce planowana jest gruntowna modernizacja bazy noclegowej i dydaktycznej z wykorzystaniem naturalnych technologii gliniano-słomianych. Nowy komendant placówki podjął współpracę z architektami z Pracowni Świadom oraz Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Budownictwa Naturalnego, aby dostosować wiekową infrastrukturę do współczesnych wymogów ekologicznych oraz unijnych przepisów dotyczących dekarbonizacji sektora budowlanego.

Kaszubska tradycja odpowiedzią na nowoczesną emisję

Wiekowa infrastruktura harcerskiego ośrodka w Funce wymaga pilnych działań naprawczych. Nowy komendant placówki, Radosław Sawicki, wspólnie ze swoim zastępcą, zamierza zrealizować ambitną wizję modernizacji, która w pełni odzwierciedli ekologiczną misję ośrodka. Zamiast powszechnie stosowanego betonu czy styropianu, planowane jest odtworzenie bazy noclegowej w technologii gliniano-słomianej. Inspiracją do podjęcia takich kroków były m.in. publikacje chojnickiego architekta Jana Sabiniarza, który w swoich projektach odwoływał się do tradycyjnego budownictwa kaszubskiego opartego na kamieniu, glinie i słomie.

Obecnie obiekty w Funce są wykonane z nieizolowanej płyty i służą wyłącznie w sezonie letnim. Zastosowanie gliny i słomy, które charakteryzują się wysokimi parametrami termoizolacyjnymi oraz dużą pojemnością cieplną, ma radykalnie odmienić tę sytuację.

Budowlany dług klimatyczny kontra naturalny bank węgla

Współczesny sektor budowlany odpowiada za ogromną część globalnych emisji dwutlenku węgla oraz gigantyczne zużycie wody i piasku. Architekci Przemysław Woś oraz Borys Lewandowski z Pracowni Świadom, którzy współpracują z ośrodkiem w Funce, zwracają uwagę na konieczność analizowania całego cyklu życia budynku (LCA) – od momentu pozyskania surowców aż po ewentualną utylizację. Produkcja cementu generuje potężny ślad węglowy, podczas gdy materiały biologiczne działają w odwrotny sposób. Słoma w procesie wzrostu pochłania dwutlenek węgla, a zamknięcie jej w tynku glinianym trwale więzi ten gaz w strukturze budynku. Ściany wykonane w tej technologii wymagają od 62 do 71 procent mniej energii na etapie produkcji niż systemy konwencjonalne.

Dodatkowo, glina doskonale reguluje mikroklimat wewnętrzny, utrzymując stałą wilgotność powietrza na poziomie około 50 procent. Chroni budynki przed przegrzaniem latem i powoli oddaje ciepło zimą. Jak podkreśla polski ekspert od kompozytów naturalnych z Politechniki Lubelskiej, dr inż. Przemysław Brzyski, mamy do dyspozycji słomę oraz konopie przemysłowe. Dodaje, że są to materiały, których nie trzeba daleko transportować ani poddawać skomplikowanej obróbce. Zaznacza również, że ich ślad węglowy jest bliski zeru lub wręcz ujemny, ponieważ wbudowały one w siebie dwutlenek węgla.

Koszty, normy prawne i zaangażowanie społeczności

Inwestorzy często obawiają się, że naturalne technologie są znacznie droższe od powszechnie znanych rozwiązań. Architekci uspokajają jednak, że koszty te w przypadku prefabrykatów zaczynają się wyrównywać z tradycyjnymi metodami. Co więcej, ceny materiałów konwencjonalnych będą rosły ze względu na unijny program dekarbonizacji oraz system opłat ETS 2, który obejmie energochłonne materiały budowlane. W perspektywie najbliższych 30 lat wyczerpaniu ulegną również znane złoża rud żelaza niezbędne do produkcji stali. Już w 2030 roku wejdzie w życie unijny obowiązek wyliczania śladu środowiskowego budynków w całym cyklu ich życia, co wymusi na rynku głębokie zmiany.

Wznoszenie budynków z gliny i słomy daje także unikalną możliwość optymalizacji wydatków poprzez zaangażowanie osób niewykwalifikowanych. Ośrodek w Funce planuje realizację inwestycji w formie warsztatów, w których udział wezmą wolontariusze oraz osoby chcące zdobyć nowe umiejętności. Wiedzę w tym zakresie propaguje Ogólnopolskie Stowarzyszenie Budownictwa Naturalnego, które organizuje cykliczne ogólnopolskie festiwale budowania naturalnego – najbliższa edycja odbędzie się jesienią tego roku w Katowicach.

Droga do realizacji w sosnowym lesie

Obecnie projekt w Funce znajduje się na etapie wstępnych konsultacji technologicznych z architektami specjalizującymi się w budownictwie naturalnym. Kolejnymi krokami będą szczegółowe opracowania techniczne na papierze oraz stworzenie precyzyjnej mapy drogowej prowadzącej do budowy nowych konstrukcji. Kluczowym wyzwaniem pozostaje kwestia zabezpieczenia finansowego. Władze ośrodka zamierzają aktywnie ubiegać się o zewnętrzne fundusze proekologiczne, których katalog na rynku europejskim jest obecnie bardzo szeroki.